Orthopedagogiek

'W. v.d. Bergh 1850–1890
Bij zijn huisbezoeken in de gemeente Voorthuizen wordt ds. Van den Bergh geconfronteerd met ‘idioten’, die een weinig menswaardige behandeling krijgen. Zijn initiatief om een voorziening in te richten voor idiote kinderen stuitte niet bij alle burgers op begrip. Zoals Van Koetsveld geconfronteerd werd met de mededeling dat ‘dusdanige voorwerpen te ’s-Gravenhage niet gevonden worden’, zo stuitte ook Van den Bergh, als hij een inleiding houdt en pleit voor een voorziening voor ‘idiote’ kinderen, op onbegrip. De toehoorders dachten dat hij sprak over ‘joden’ in plaats van ‘idioten’: ‘Met een glimlacht leest men de opmerking van Dr. Van den Bergh, dat, toen hij eens steun vroeg voor Idiote kinderen, men meende dat hij Joden kinderen bedoelde’ (Calliber, 1937, 59). In 1891 werd in Ermelo de instelling ’s HeerenLoo opgericht. Dominee W. van den Bergh was de drijvende kracht achter dit gesticht. ’s Heerenloo bood 24-uurs opvang en beoogde vooral sociale en godsdienstige vorming, zelfredzaamheid en lichamelijke verzorging (Bakker e.a., 2010, 554). In deze inrichting werden vaak kinderen opgevangen die naast een verstandelijke beperking ook een lichamelijk gebrek of ziekte hadden. Soms verzochten de ouders om opname. Hieronder een fragment uit een brief die in 1892 bij ’s Heerenloo binnenkwam.

‘Waarde heeren, ik kan niet nalate u eenige letter te schrijve of u mijn dochter Kaatje plaatse kan assiblieft ik ben er zoo mee verlege ik ben ziek geweest en het zij tweemaal brand in de schoorsteen gemaakt as de buure niet gekome hadde had ik verbrand op mijn ziekbed. Dus heeren as der plaats is hoe gouwer hoe liefer want zij is niet vertrouwd alleenig in huis en zij helpt mij het graf in en als je wat zijt zooals met de brand lacht zij je nog uit der bij U zal wel dubbelt voor gezegend worden als u min plezier doet de goede God hier boven weet hoe ik met der tobbe moet ….’ (in: Bakker, 2010, 665).
‘s Heerenloo, het oudste idiotengesticht van Nederland, was oorspronkelijk bedoeld als internaat. Van den Bergh wilde in navolging van Van Koetsveld iets doen voor ‘de ellendige idioten (…) die thans aan hun lot worden overgelaten’. Aan dit gesticht werd een school verbonden. Accent kwam te liggen op de ‘doevakken’ (Mans, 2004, 183 e.v.).'
Brandsma, Jan & Rinus Keyman (red.) (2012). Dr. D. Herderschêe, pionier van het speciaal onderwijs - een groots gedragen gehandicapt leven -. Retro Perspectief Volume 4.  Amersfoort: Agiel, p. 15-16.

• 'Huis dr Voorzienigheid voor verlaten arme meisjes' - Amsterdam -.
• 'R.K. Armenschool' - Amsterdam -.
• 'Volksbibliotheek voor de behoeftige klasse' - Amsterdam -.
• 'Landbouwkolonie voor jongens' - Limburg -.
• Iedere lagere school beschikte gemiddeld over 1,7 gediplomeerde leerkracht.
• Eerste school voor kinderen met een mentale beperking, aangeduid als idioten, opgericht binnen de psychiatrische instelling Meerenberg bij Bloemendaal. De ervaren onderwijzer die hier werd aangesteld gaf onderwijs aan de kinderen, maar ook aan volwassenen, zowel de patiënten als de analfabeten onder de verzorgenden.
• Vlijt en naarstigheid in Schenkmans boekje 'Weer wat moois voor kinderen' uit 1850
  
  
  LINK
  ‘Den echten kindertoon’ - Over jeugdliteratuur rond 1830-1850 en de kritiek daarop - Marita Mathijsen.
• Tot lering en vermaak. De ontwikkeling van het jeugdwerk en de jeugdverenigingen in Nederland tussen 1850 en 1920 - Peter Selten
  LINK