100 Jaar - 1793
- Eli Whitney: Cotton Gin, een machine waarmee de zaadjes van katoen automatisch van de plant gescheiden konden worden.
- Het Utrechtsch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen schrijft de prijsvraag uit: 'Welke wijze van Opvoeding is de meest verkiezelijke? Eene Publique of eene Huizelijke? Welke zijn de Voordeelen en Gebreken van die beiden? Is er eene wijze van Opvoeding, welke de Voordeelen van beiden, met uitsluiting vanderzelver Nadeelen, bevat?' Prijsvragen hebben in de onderwijs- en opvoedingsgeschiedenis een belangrijke rol gespeeld, met als hoogtepunt de periode tussen 1750 en 1850. Zij ontketenden een pedagogisch debat dat mede de weg heeft gebaand voor ingrijpende hervormingen. Dat was het geval ten tijde van de Bataafse Republiek toen prijsvragen een publieke discussie te weeg brachten die leidde tot een hervorming van het lager onderwijs en vele initiatieven op het gebied van volksverlichting. De prijsvragen werden uitgeschreven door de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen (Haarlem, 1752), het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen (Vlissingen, 1767) en het Provinciaal Utrechtsch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen (Utrecht, 1773). De Maatschappij tot Nut van ‘t Algemeen, opgericht in 1784, presenteerde zich als een soort koepelgenootschap dat zich ten doel stelde om het debat over opvoeding en onderwijs te coördineren en de nieuwe inzichten te vertalen naar de praktijk. In 1761 was het onderwerp de lichamelijke opvoeding van kinderen en in 1763 de geestelijke en zedelijke opvoeding. In 1780 volgde een prijsvraag over de verbetering van het lager onderwijs. De doelstelling van het NUT is: een van de 'werkzame middelen tot verbetering van den verstandelijken, zedelijken en maatschappelijke toestand des volks'. Bij verbetering moet niet gedacht worden aan sociale stijging; het streven van het Nuts was geen maatschappelijke gelijkheid. Vanaf 1984 werden Nutsbibliotheken, Nutsuitgaven, Nutsscholen, Nutsavonden, Nutslezingen en de Nutsspaarbank opgericht en ontwikkeld.

LESSEN periodiek van het Onderwijsmuseum 2007
Prijsvragen (1750-1850) - Betekenis voor de theorie en praktijk van opvoeding en onderwijs - Jan Lenders
LINK